Były to pierwsze na taką skalę warsztaty dotyczące ochrony mokradeł i wspierania retencji krajobrazowej w Lasach Państwowych. Każde spotkanie składało się z części wykładowej oraz terenowej. Ta druga miała szczególne znaczenie – ochrona przyrody nie może przecież odbywać się wyłącznie zza biurka. Podczas wizyt w terenie uczestnicy analizowali różne typy siedlisk mokradłowych oraz ich stan zachowania. Sprzyjało to dyskusjom o potrzebach, barierach i szansach na skuteczną ochronę tak cennych obszarów jak: Bór na Czerwonem, rezerwat Rotuz, Bagno Kusowo, Markowe Błota, torfowiska doliny Trojanki czy Izery, a także wielu innych lokalnych perełek przyrodniczych.

HydroAkademia zgromadziła nie tylko leśników, lecz także szerokie grono specjalistów z innych środowisk. Dzięki półotwartej formule w wydarzeniach uczestniczyli m.in. pracownicy regionalnych dyrekcji ochrony środowiska (RDOŚ), Wód Polskich, MKiŚ, NFOŚiGW, BULiGL, urzędów wojewódzkich i marszałkowskich, a także projektanci obiektów hydrotechnicznych i przedstawiciele organizacji pozarządowych.

Naturalne rozwiązania zamiast betonu

Podsumowując: HydroAkademia stała się przestrzenią do refleksji nad tym, jak skuteczniej adaptować lasy do zmian klimatycznych w obliczu susz i powodzi. Jak odpowiedzieć na to wyzwanie? Eksperci byli jednomyślni: najskuteczniejszą i najbardziej ekonomiczną metodą jest retencja krajobrazowa. Chodzi o działania maksymalnie zbliżone do naturalnych, czyli zatrzymywanie wody w miejscu opadu: raczej w glebie, na bagnach i torfowiskach, gdzie wolniej zachodzi proces parowania, niż w sztucznych zbiornikach.

Wiele uwagi poświęcono torfowiskom – obszarom szczególnie wrażliwym na zaburzenia stosunków wodnych. Degradacja tych siedlisk to nie tylko straty w bioróżnorodności i potencjale retencyjnym, ale też ogromna emisja dwutlenku węgla, która dodatkowo napędza kryzys klimatyczny.

Historyczne melioracje, czyli systemy osuszające, drastycznie zmniejszają retencję podziemną, co w połączeniu z ociepleniem klimatu pogłębia deficyt wody. Działania naprawcze musimy jednak planować w skali całej zlewnię, a nie pojedynczych fragmentów terenu. Dlatego prelegenci tak mocno podkreślali wagę współpracy między instytucjami a osobami prywatnymi. Kompleksowa ochrona siedlisk podmokłych i skuteczna retencja przyniosą najlepsze efekty wtedy, gdy wyjdą poza granice administracyjne i podziały własnościowe. Kluczową umiejętnością okazuje się również „czytanie krajobrazu” – czyli rozumienie, jak dane siedlisko funkcjonowało w przeszłości i jak działa dziś, zamiast skupiania się wyłącznie na wyizolowanych czynnikach jak tylko poziom wody czy skład gatunkowy.

Wyzwania w terenach górskich

Ostatnie trzy spotkania, zorganizowane na południu Polski, zostały wzbogacone o tematykę spływu powierzchniowego i erozji wodnej na terenach górskich. Lasy na tych obszarach – szczególnie w Karpatach, gdzie zasoby wody pitnej zależą głównie od opadów i roztopów – odgrywają strategiczną rolę. Spowalnianiu odpływu wody z gór powinna towarzyszyć dbałość o ograniczanie skutków nadmiernej erozji wodnej i degradacji gleby (powodowanych m.in. działalnością gospodarczą), a nie jedynie doraźna ochrona samej infrastruktury.

Ekspercka wiedza w praktyce

HydroAkademię poprowadzili partnerzy naszych projektów (adaptacji do zmian klimatu w górach i na nizinach oraz na ochronie mokradeł). Byli to wybitni specjaliści z CMOK, UPP oraz UAM, w tym: prof. Wiktor Kotowski, prof. Mariusz Sojka, prof. Mariusz Lamentowicz, dr Łukasz Kozub, dr Jan Kucharzyk oraz dr Izabela Jaszczuk. Warsztaty wsparli także eksperci z innych organizacji, m.in. prof. Mateusz Grygoruk z SGGW, prof. Mariusz Czop z AGH, Maciej Szczygielski z BULiGL oraz Piotr Bednarek z Fundacji Wolne Rzeki.

Wszystkim prowadzącym serdecznie dziękujemy za wartościowe wykłady i zajęcia terenowe, które pozwoliły spojrzeć na gospodarkę wodną z zupełnie nowej perspektywy.

Szkolenia sfinansowaliśmy ze środków Lasów Państowych oraz Funduszy UE. 

Dołącz do HydroAkademii online!

Dla tych, którzy nie mogli uczestniczyć w spotkaniach stacjonarnych, mamy świetną wiadomość – już dziś zapraszamy na HydroAkademię w wersji online.

• Kiedy? We wrześniu będzie można wysłuchać na żywo wykładów prezentowanych podczas wiosennej edycji cyklu.
• Dla kogo? Udział w wydarzeniu jest bezpłatny i otwarty dla każdego zainteresowanego.

O dokładnych terminach i zasadach rejestracji będziemy informować pod koniec wakacji. Do zobaczenia!